Zaskórniki – jak sobie z nimi radzić?

Monika Krzyżostan

Zaskórniki, potocznie zwane wągrami, to bardzo powszechny problem nie tylko u nastolatków. Mogą powstawać niezależnie od płci i wieku, a nawet rodzaju skóry. Czy można im zapobiec? Co zrobić, kiedy już powstaną? Aby zrozumieć, na czym polega właściwa pielęgnacja skóry z zaskórnikami należy poznać mechanizm ich powstawania.

Zaskórniki należą do pierwotnych wykwitów trądziku zwykłego. Zaczynają się pojawiać w okresie dojrzewania, kiedy hormony, głównie androgeny, stymulują wzrost gruczołów łojowych i nadmierne wydzielanie sebum. W tym czasie dochodzi również do nadmiernego rogowacenia ujść mieszków włosowych oraz ich zablokowania przez zrogowaciałe komórki naskórka. W efekcie sebum gromadzi się w zamkniętym mieszku włosowym i nie wydostaje na zewnątrz. Zaskórniki pojawiają się najczęściej na podłożu skóry tłustej i mieszanej, ale nie tylko. Osoby mające skórę suchą czy naczynkową, niezależnie od wieku, również mogą mieć zaskórniki. Jeśli pojawiły się w młodości, tendencja do ich powstawania utrzymuje się przez całe życie.

Jak powstaje zaskórnik?

Główną przyczyną powstawania zaskórników jest zablokowanie aparatu włosowo- łojowego przez zrogowaciałe komórki naskórka. Poniższy rysunek przedstawia budowę aparatu włosowo-łojowego. Składa się on z mieszka włosowego, gruczołu łojowego, gruczołu potowego apokrynowego oraz mięśnia przywłosowego. Gruczoł łojowy jest bezpośrednio połączony z włosem i otwiera się do wnętrza mieszka włosowego. Jego wielkość jest różna w zależności od lokalizacji, np. gruczoły łojowe na twarzy, karku i górnej części tułowia są większe niż te znajdujące się na skórze głowy.

W pierwszym etapie powstawania zaskórnika korneocyty, czyli martwe komórki naskórka, wytwarzają się w nadmiarze, nie złuszczają się prawidłowo i gromadzą w ujściach mieszków włosowych. Wówczas sebum produkowane przez gruczoł łojowy nie może wydostać się na powierzchnię skóry i gromadzi się w mieszku włosowym. Zalegający łój powoduje rozszerzenie ujścia mieszka włosowego widoczne na powierzchni skóry jako rozszerzone pory. Ponadto zaburzenia keratynizacji (rogowacenia) powodują zwiększoną przepuszczalność ścian mieszka włosowego, ułatwiając dostęp komórkom zapalnym, co sprzyja namnażaniu się bakterii Propionibacterium acnes, zwanych również Cutibacterium acnes. Powstaje stan zapalny. Zaburzenia rogowacenia są spowodowane zmianami w składzie sebum wytwarzanego przez gruczoł łojowy – obniżeniem poziomu cholesterolu, ceramidów i kwasu linolowego, który warunkuje prawidłowe namnażanie i przyleganie korneocytów. Efektem tego jest zwiększenie lepkości sebum, dzięki czemu komórki naskórka bardziej do siebie przylegają. W zatkanych przez czop zrogowaciałych komórek mieszkach włosowych tworzy się mikrośrodowisko idealne do namnażania się bakterii Propionibacterium acnes oraz Staphylococcus epidermidis. Bakterie te stanowią fizjologiczną mikroflorę skóry, jednak nadmierne ich namnażanie przyczynia się do powstawania stanów zapalnych. Wytwarzają one porfiryny – związki chromoforowe, które fluoryzują w kolorze czerwonym w świetle lampy Wooda. Lipazy bakterii P.acnes rozszczepiają trójglicerydy zawarte w sebum do wolnych kwasów tłuszczowych, które mają działanie drażniące. Zmniejszona ilość kwasu linolowego przy wzroście stężenia wolnych kwasów tłuszczowych i utlenionego skwalenu to czynniki sprzyjające tworzeniu mikrozaskórników (microcomedones). Można wyróżnić dwa rodzaje zaskórników: otwarte i zamknięte. Zaskórniki otwarte widoczne są na skórze w postaci czarnych kropek. Ich ciemne zabarwienie jest spowodowane utlenianiem się melaniny – barwnika występującego w skórze. Zaskórniki zamknięte to białe lub żółtawe, drobne grudki lepiej widoczne po naciągnięciu skóry. Pielęgnacja skóry w przypadku jednych, jak i drugich wygląda tak samo.

Jak pielęgnować skórę z trądzikiem zaskórnikowym?

Dobrze dobrana pielęgnacja skóry z trądzikiem zaskórnikowym to działanie na wszystkie mechanizmy powstawania zaskórników:

  • normalizowanie procesów rogowacenia,
  • zmniejszenie wydzielania sebum,
  • działanie antybakteryjne przeciw Propionibacterium acnes,
  • działanie przeciwzapalne.

Podstawowym sposobem zapobiegania powstawaniu zaskórników oraz niwelowania już istniejących jest niedopuszczenie do zatykania się ujść mieszków włosowych. Najlepiej tutaj sprawdzą się peelingi mechaniczne lub zawierające alfa-hydroksykwasy (AHA) lub beta-hydroksykwasy (BHA), takie jak: kwas migdałowy, glikolowy, azelainowy, szikimowy. Normalizować proces rogowacenia można nie tylko poprzez złuszczanie naskórka za pomocą peelingów, ale również stosowanie na co dzień kremów zawierających kwasy AHA w niższych stężeniach, które nie podrażnią i nie wysuszą skóry, a zadziałają delikatnie keratolitycznie, antybakteryjnie i seboregulująco. Ważne, aby były to lekkie emulsje z niską zawartością fazy tłuszczowej, zawierające również składniki nawilżające, łagodzące i przeciwzapalne.

Bardzo istotny jest również sposób mycia i oczyszczania skóry z zaskórnikami. Odpowiednio dobrane preparaty do mycia twarzy usuwają z powierzchni skóry nadmiar sebum nie wysuszając jej i nie podrażniając. Do codziennego oczyszczania najlepiej sprawdzi się żel lub pianka zawierające łagodne substancje myjące, antybakteryjne oraz keratolityczne. Wszystkie te działania można przypisać wyżej wymienionym kwasom. Jednak w kosmetyku stosowanym codziennie – żelu czy kremie – powinny znaleźć się kwasy o łagodniejszym działaniu, ze zmniejszonym potencjałem drażniącym oraz niemające działania fototoksycznego i fotouczulającego (tzw. kwasy całoroczne, które można stosować również latem).

Alfa- i beta-hyroksykwasy (AHA i BHA)

Zarówno alfa- jak i beta-hydroksykwasy mają wielokierunkowe działanie obejmujące wszystkie przyczyny powstawania zaskórników – złuszczanie martwych komórek naskórka i regulowanie procesów rogowacenia, działanie antybakteryjne i w niewielkim stopniu seboregulujące. Korzystne efekty uzyskuje się dzięki działaniu komedolitycznemu kwasów, które, przenikając w głąb mieszków włosowych, rozluźniają keratynocyty i zapobiegają powstawaniu mas rogowych tworzących zaskórnik. Jednocześnie minimalizują blizny oraz przebarwienia pozapalne.

Kwas migdałowy (Mandelic Acid)

Występuje naturalnie w gorzkich migdałach. Jest łagodnym peelingiem i może być stosowany również latem, ponieważ nie wywołuje przebarwień i nie ma działania fototoksycznego i fotouczulającego. Dzięki dużej cząsteczce, wolniej przenika przez naskórek, nie powodując podrażnień. Zaletą peelingu czy kremu zawierającego kwas migdałowy jest praktycznie niezauważalne złuszczanie naskórka. Intensywność działania preparatu zawierającego ten kwas zależy od jego stężenia. Krem z wyższym stężeniem kwasu migdałowego zalecany jest na noc, natomiast z niższym stężeniem – na dzień.

Kwas szikimowy (Shikimic Acid)

Nazwa kwasu pochodzi od nazwy japońskiej rośliny – anyżu gwiaździstego (Shikimi). Ma bardzo dobre właściwości złuszczające naskórek, nie wywołuje przy tym podrażnień. Według badań przeprowadzonych przez firmę Sinerga działanie złuszczające kwasu szikimowego w stężeniu 5% jest porównywalne z działaniem kwasu glikolowego w stężeniu 50%. Działa przeciwbakteryjnie (głównie przeciw Propionibacterium acnes) oraz przeciwgrzybiczo, znajdując zastosowanie w pielęgnacji skóry trądzikowej, z zapaleniem mieszków włosowych i rogowaceniem przymieszkowym, a także suchej, wrażliwej i nadreaktywnej. Jest bardzo skuteczny w pielęgnacji cery trądzikowej, odblokowuje i zwęża pory, hamuje aktywność tyrozynazy, uczestniczącej w procesie powstawania melaniny. Dzięki temu skutecznie redukuje przebarwienia potrądzikowe i zapobiega ich powstawaniu.

Kwas azelainowy (Azelaic Acid)

Kwas azelainowy występuje naturalnie w ziarnach zbóż oraz w niewielkich ilościach w ludzkim organizmie. Wykazuje on szerokie spektrum działania na skórę – przeciwbakteryjne zarówno wobec bakterii tlenowych, jak i beztlenowych, przeciwzaskórnikowe, przeciwzapalne, polegające na zmiataniu wolnych rodników, oraz przeciwprzebarwieniowe. Uzyskuje się bardzo dobre efekty w leczeniu skóry trądzikowej (trądzik zaskórnikowy i grudkowo-krostkowy). Dodatkowo nie powoduje on wystąpienia oporności bakterii podczas długotrwałej terapii. Działa seboregulująco, zmniejszając aktywność 5α reduktazy. Hamuje proces melanogenezy, dzięki czemu niweluje powstawanie przebarwień. Można go stosować przy cerze wrażliwej, naczyniowej oraz skłonnej do rumienia. Może być bezpiecznie stosowany w okresie letnim, ponieważ nie zwiększa wrażliwości na promieniowanie słoneczne.

Azeloglicyna

Azeloglicyna to cząsteczka łącząca w sobie kwas azelainowy i aminokwas – glicynę. Powstała, aby wzmocnić działanie nawilżające skórę przy jednoczesnym zachowaniu właściwości kwasu azelainowego. Jest łagodniejsza dla skóry niż czysty kwas azelainowy, nie powoduje podrażnień, dzięki czemu jest odpowiednia nawet dla bardzo wrażliwej skóry. Zmniejsza wydzielanie sebum oraz hamuje aktywność enzymu tyrozynazy odpowiedzialnego za powstawanie barwnika skóry – melaniny. Dzięki temu rozjaśnia przebarwienia i zapobiega powstawaniu nowych, działając przy tym efektywniej niż arbutyna czy kwas kojowy. To idealne rozwiązanie dla cer trądzikowych, a jednocześnie suchych i wrażliwych.

Etapy pielęgnacji skóry z zaskórnikami

  • Demakijaż i oczyszczanie

SEBO-ALMOND-CLARIS

PURI-SEBOGEL

SEBO-MICELLAR

  • Tonizowanie

PURI-SEBOTONIQUE

  • Peeling chemiczny (kwasowy) lub drobnoziarnisty peeling mechaniczny
  • Lekki krem o działaniu keratolitycznym na noc

COMEDO ACNE

SEBO-ALMOND PEEL 10%

  • Krem nawilżająco-matujący z filtrem UV na dzień

SEBOSTATIC DZIEŃ

SEBO-MOISTATIC

SEBOSTATIC MATT

SEBO-ALMOND PEEL 5%

COMEDO ACNE

  • Maska oczyszczająca z glinką

W jaki sposób nie pozbywać się zaskórników?

Zaskórników nie należy usuwać samodzielnie poprzez ich wyciskanie, ponieważ istnieje duże ryzyko powstania blizn i przebarwień trudnych do usunięcia. Mechaniczne usunięcie zaskórnika nie zlikwiduje problemu ich powstawania. W pielęgnacji należy unikać stosowania kosmetyków zawierających alkohol, zasadowych mydeł, żeli na bazie SLES i SLS oraz tłustych kremów. Powszechnie popełnianym błędem jest zbyt częste mycie i oczyszczanie skóry. Należy pamiętać o nawilżaniu skóry za pomocą lekkich emulsji lub serum.

Monika Krzyżostan

Z wykształcenia mgr chemii kosmetycznej i kosmetolog. Z pasji technolog kosmetyków i autorka publikacji w czasopismach branżowych i popularnonaukowych. Na co dzień łączy wiedzę z zakresu dermatologii i najnowocześniejszych rozwiązań przemysłu kosmetycznego.

PRZECZYTAJ WSZYSTKIE TEKSTY AUTORA

Porady Dla Ciebie

Facebook messenger